#echo banner="" ประวัติ ศ.นพ.อวย เกตุสิงห์

คลิกเมาส์ที่ใดก็ได้ในเฟรมนี้เพื่อเรียกเมนูด่วน

ศาสตราจารย์นายแพทย์อวย เกตุสิงห์

ผู้ก่อตั้งมูลนิธิฟื้นฟู ส่งเสริมการแพทย์ไทยเดิมและอายุรเวทวิทยาลัย (ชีวกโกมารภัจจ์)

พ.ศ. ๒๔๕๑-๒๕๓๓

ข้อมูลจาก www.thaiherbclub.com

ศาสตราจารย์นายแพทย์อวย เกตุสิงห์ ได้รับการยกย่องและนับถืออย่างสูงจากบรรดาศิษย์ทั้งหลายว่าเป็นบรมครูและปูชนียบุคคล ท่านเป็น ผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาหลายแขนงในหลายสถาบันไม่ว่าจะเป็นแพทย์แผนปัจจุบัน แผนโบราณ พยาบาล เภสัชกรรม ทันตแพทย์ พลศึกษา กีฬา ศีลธรรมและสังคม จนมีลูกศิษย์อยู่ทั่วไป ท่านเป็นผู้มีอัจฉริยะผู้มีความริเริ่มหลากหลาย ประดิษฐ์เครื่องมือเครื่องใช้ทางการแพทย์ และอุปกรณ์การทดสอบกำลัง มีงานศึกษา ค้นคว้าวิจัย เขียนบทความทางวิชาการ การศาสนา และความรู้ทั่วไปไว้อย่างมากมาย ตลอดจนมีงานส่งเสริมสังคมซึ่งเป็นประโยชน์ต่อประเทศชาติเป็นอย่างยิ่ง

อาจารย์เกิดที่ตำบลรังสิต อำเภอรังสิต จังหวัดพระนคร เมื่อวันที่ ๓ กันยายน พ.ศ. ๒๔๕๑ ตรงกับวันพฤหัสบดี ขึ้น ๘ ค่ำ เดือน ๑๐ ปีวอก เป็นบุตรคนที่สองของรองอำมาตย์เอก หลวงศรีนาวาพล (อู่ เกตุสิงห์) และนางลูกจันทร์ (งามเจริญ) ศรีนาวาพล มีพี่น้องรวม ๗ คน คือ

๑. นางเอื้อ เจียมประเสริฐ

๒. ศาสตราจารย์นายแพทย์อวย เกตุสิงห์

๓. นายออ เกตุสิงห์

๔. นางออมสุข มุกตะพันธ์

๕. นางสาวเอินศรี เกตุสิงห์

๖. นายแพทย์อัฐ เกตุสิงห์

๗. นางพนอศรี สุนทรานนท์

ท่านได้รับการหล่อหลอมอุปนิสัยในเชิงความดีงามทุกอย่างจากท่านบิดา ซึ่งเป็นอาจารย์คนแรกสำหรับภาษาไทย ภาษาอังกฤษ กวีนิพนธ์ ตั้งแต่ก่อนเข้าโรงเรียน และมีคุณยาย (เป้า งามเจริญ) เป็นครูเคหะศิลป์และผู้สอนให้รู้จักความเสียสละ กตัญญูรู้คุณ การมีภูมิหลังตั้งแต่เยาว์วัยมาดังนี้ ท่านจึงมีประวัติการศึกษาที่ดีเด่นโดยตลอด ท่านเริ่มเรียนที่โรงเรียนประถมจักวรรดิ ประถม ๑-๓ พ.ศ.๒๔๕๘-๒๔๖๐, มัธยม ๑-๕ พ.ศ.๒๔๖๑-๒๔๖๓ที่โรงเรียนมัธยมวัดบพิตรภิมุข (เพียง ๓ ปีท่านเรียนได้ ๕ ชั้น) ย้ายมาเรียนที่โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย พ.ศ. ๒๔๖๔-๒๔๖๘ ชั้นมัธยม ๖-๘ ,ชีวประวัติที่อาจารย์เขียนไว้เองนั้น กล่าวได้ว่าเรียนมัธยม ๘ อยู่ถึง ๓ ปี เพราะรอสอบชิงทันเล่าเรียนหลวงเพื่อไปศึกษาต่างประเทศ ปีแรกท่านสอบได้ที่ ๔ (มีทุน ๓ ทุน) ปีที่ ๒ สอบได้ที่ ๓ (มีทุน ๒ ทุน) ปีที่ ๓ สอบซ้ำอีกได้ที่ ๓ อาจารย์จึงเปลี่ยนความมุ่งหมายมาเรียนแพทย์ ผู้เขียนเห็นว่าถ้าท่านสอบชิงทุนได้คงเป็นนายพลไปนานแล้ว แต่เป็นโชคของโรงเรียนแพทย์ มากกว่าที่ได้บุคคลอย่างท่านมาเป็น "ครู"

อาจารย์เข้าเรียนเตรียมแพทย์ที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในคณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์เมื่ออายุ ๑๘ ปี (ทั้งที่เรียนมัธยม ๘ อยู่ถึง ๓ ปี ) ในพ.ศ. ๒๔๙๖-๒๔๗๐, ในปี พ.ศ.๒๔๗๐ เป็นนักเรียนผู้ช่วยอาจารย์ในแผนกเคมี ต่อมาเรียนที่คณะแพทย์ศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พ.ศ. ๒๔๗๑-๒๔๗๕ ,โดยข้ามฟากมาเรียนที่ศิริราช เป็นนักเรียนผู้ช่วยอาจารย์ในแผนก สรีรวิทยา (สมัยนั้นรวมชีวเคมีและเภสัชวิทยาด้วย) ในขณะที่เรียนปี ๒,๓,๔ ได้รับทุนของพระยาอุเทนเทพโกสินทร์ สำหรับการสอบได้เป็นที่หนึ่ง ต่อมาได้ฟื้นฟูระบบนักเรียนผู้ช่วยขึ้นมาอีกหลายรุ่น

อาจารย์เรียนจบได้รับพระราชทานปริญญา พ.ศ. ๒๔๗๕ เมื่ออายุ ๒๔ ปี (สมัยนั้นเรียกเวชบัณฑิตย์ตรี ต่อมาจึงเปลี่ยนเป็นแพทย์ศาสตร์บัณฑิตย์) ได้รับรางวัลเหรียญทอง สำหรับการเรียนยอดเยี่ยมตลอดหลักสูตร และรางวัลเหรียญทองแดงสำหรับความเป็นเยี่ยมในวิชา สรีรวิทยา พยาธิวิทยา อายุรศาสตร์ ศัลยศาตร์ และสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา (สมัยนั้นมี ๖ แผนกวิชา อาจารย์ได้รับเหรียญ ๕ เหรียญ) ทั้งๆ ที่ได้คะแนนเป็นเยี่ยมในวิชาทางคลินิคทุกวิชาท่านก็ยังมาเป็นอาจารย์อยู่ในปรีคลินิค ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๗๖ หลังเรียนจบ โดยศาสตราจารย์อัลบริตตัน หัวหน้าแผนกสรีรวิทยาในสมัยนั้นเป็นผู้หันเหเข็มทิศวิชาชีพ

เมื่อรับราชการเป็นอาจารย์แล้ว ท่านก็ทำงานพร้อมกับศึกษาต่อในคณะแพทย์ศาสตร์และศิริราชพยาบาล และสอบได้ปริญญา แพทย์ศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตย์ใน พ.ศ. ๒๔๗๘ (อายุ ๒๗ ปี) เป็น พ.ด. คนที่ ๔ ของไทย โดยเสนอวิทยานิพนธ์เป็นภาษาอังกฤษเรื่อง "The Reaction of Pinchax - Pinchax Hamilton to Lethal Dose of igitalis" (ปฏิกิริยาของปลาหัวตะกั่วต่อขนาดตายของดิจดตาลิส)

พ.ศ. ๒๔๗๙ (อายุ ๒๘ ปี) สอบได้ทุนอเล็กซานเดอร์ ฟอน ฮุมโบลท์ ไปเรียนเพิ่มเติมในวิชาสรีรวิทยา เภสัชวิทยา และเคมี ณ มหาวิทยาลัยฮัมเบิร์ก ประเทศเยอรมนี ท่านได้รับทุนทั้งประกาศนียบัตร โรคเมืองร้อนและปาราสิตวิทยา (จากสถาบันโรคเมืองร้อน) ใน พ.ศ. ๒๔๘๐ และใน พ.ศ. ๒๔๘๒ ได้รับปริญญาวิทยาศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตย์ (Dr.rer.nat.) สาขาอินทรีย์เคมี ด้วยเกียรตินิยมดีมากอาจารย์ได้บันทึกไว้ว่า ศาสตราจารย์ ชลูบัฆ แห่งสถาบันเคมี ฮัมเบิร์กเป็นผู้เปิดทางแห่งวิชาชีพที่สอง คือ ทางเคมีและอินทรีย์เคมี

การรับราชการ (การประกอบอาชีพ) "ครู"

พ.ศ. ๒๔๗๖ อาจารย์ตรีแผนกสรีรวิทยา คณะแพทย์ศาสตร์ และศิริราชพยาบาล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กรมมหา วิทยาลัย กระทรวงธรรมการ (กระทรวงศึกษาธิการในปัจจุบัน)

พ.ศ. ๒๔๗๙ อาจารย์โท

พ.ศ. ๒๔๘๖ อาจารย์เอก แผนกสรีรวิทยา คณะแพทย์ศาสตร์ และศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์ กระทรวงสาธารณสุข

พ.ศ. ๒๔๘๙ หัวหน้าแผนกสรีรวิทยา (ระยะนั้นยังรวมเภสัชวิทยา และชีวเคมีอยู่ด้วย)

พ.ศ. ๒๔๙๔ อาจารย์ชั้นพิเศษ

พ.ศ. ๒๔๙๕ ศาสตราจารย์

พ.ศ. ๒๕๐๘ รองอธิการบดี มหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี

พ.ศ. ๒๕๐๙ หัวหน้าแผนกเภสัชวิทยาคณะแพทย์ศาสตร์ และศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์ (ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๐๘ ได้แยกแผนก สรีรวิทยา เป็น ๓ แผนก คือ สรีรวิทยา เภสัชวิทยา และชีวเคมี อาจารย์ได้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าแผนกเภสัชวิยา)

พ.ศ. ๒๕๑๑ เกษียณอายุราชการ ราชการทหาร

พ.ศ. ๒๔๘๖ นายทหารนอกกอง ยศเรือโทสังกัดกรมแพทย์ทหารเรือ กองทัพเรือ ปฏิบัติราชการที่โรงพยาบาลทหารเรือสัตหีบ พ.ศ. (๒๔๘๔-๒๔๘๕) บัตรทหารผ่านศึกเลขที่ ๒๕๙0/๒๕๑๘

หน้าที่พิเศษในทางราชการ

พ.ศ. ๒๔๘๓ - ๒๔๘๖ คณบดีคณะเภสัชศาสตร์มหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์

พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๑๑ รักษาการผู้อำนวยการศูนย์วิทยาศาสตร์การกีฬาองค์การส่งเสริมกีฬาแห่งประเทศไทย หลังจากเกษียณอายุราชการแล้วท่านได้รับตำแหน่ง ผู้อำนวยการศูนย์ฯ

พ.ศ. ๒๕๑๖ เกษียณอายุครั้งที่ ๒ (อายุ ๖๕ ปี) ได้รับแต่งตั้งจากคณะกรรมการองค์การส่งเสริมการกีฬาแห่งแระเทศไทย เป็นที่ปรึกษาพิเศษของศูนย์วิทยาศาสตร์การกีฬา

กิจการลูกเสือ

พ.ศ. ๒๕๐๙-๒๕๑๘ กรรมการบริหาร คณะลูกเสือแห่งชาติ

พ.ศ. ๒๕๑๙ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ สภาลูกเสือแห่งชาติ ผู้ตรวจการลูกเสือ

พ.ศ. ๒๕๑๙ ลูกเสือชาวบ้าน เลขที่ ๒๘๗ รุ่น ๙๙๗/๒/ช.ม. ๗๕

การสมรส

๘ สิงหาคม พ.ศ.๒๔๘๖ สมรสกับแพทย์หญิงหม่อมราชวงศ์ ส่งศรี เกษมศรี (ต่อมาดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ หัวหน้าภาค วิชาสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล) ธิดาหม่อมเจ้าปฏิพัทธ เกษมศรี (อดีตเทศาภิบาลมณฑลราชบุรี) และหม่อมเนื่อง (ปันยารชุน) เกษมศรี (ไม่มีบุตร)

ระหว่าง พ.ศ. ๒๔๙๘-๒๕๑๑ (อายุ ๔๗-๖๑ ปี) อาจารย์ได้ทุนต่างประเทศอีกหลายทุน เช่น เอ.ซี.เอ.,โคลอมโบ , รัฐบาลฝรั่งเศส , ไชน่าเมดิคัลบอร์ดแห่งนิวยอร์ค , ฮุมโบลท์ , เนชชะนั่ลสติติวท์ออฟเฮลท์ซ , ทุนของสถาบันเวชศาสตร์ประสิทธิภาพ (มหาวิทยาลัยเบอร์ลิน) การดูงานและการศึกษาในต่างประเทศในแต่ละครั้ง ท่านได้อะไรใหม่ ๆ มานำเสนอสำหรับโรงเรียนแพทย์ และการกีฬาของประเทศไทย ไม่ใช่ไปเพื่อความรู้ความชำนาญของตนเอง หลังจากเกษียณอายุราชการแล้ว อาจารย์หันเข็มไปทางกีฬาเวชศาสตร์ ก็ยังไปดูงาน และประชุมในต่างประเทศอีกหลายต่อหลายครั้ง นับได้ว่า อาจารย์เป็นผู้ใฝ่ใจการเรียนตลอดชีวิต

เกียรติพิเศษทางวิชาการที่ได้รับภายในประเทศและต่างประเทศ

๑. แพทยศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตย์กิตติมหาศักดิ์ (มหาวิทยาลัย แพทย์ศาสตร์-มหิดล)

๒. เภสัชศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตย์กิตติมหาศักดิ์ (มหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์มหิดล)

๓. ราชบัณฑิตย์ในราชศาสตร์ประยุกต์ หลังเกษียณอายุราชการ

๔. วิทยาศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตย์ (ศึกษาศาสตร์) กิตติมศักดิ์ (มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์)

๕. ครุศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตย์กิตติมศักดิ์ (คณะครุศาสตร์จุฬ่าลงกรณ์มหาวิทยาลัย)

๖. ศาสตราจารย์กิตติมศักดิ์ (คณะครุศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย)

๗. วิทยาศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตย์กิตติมศักดิ์ (พลศึกษา) มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (พ.ศ.๒๕๒๘ อายุ ๗๗ ปี)

๘. Fellow , member , guest professor , invited panellist , invited speaker , consultant ของสถาบันต่างประเทศไม่น้อยกว่า ๑๐ แห่ง

ราชการพิเศษและกิจกรรมพิเศษบางอย่าง

กรรมการสภาวิจัยแห่งชาติสาขาแพทย์ , สาขาเคมีและเภสัช ; กรรมการฝ่ายแพทย์ในกรณีสวรรคตพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๘ , กรรมการแพทยสภา , กรรมการบัญญัติศัพท์ภาษาไทย (ผู้แทนกระทรวงสาธารณสุข) , กรรมการมหาวิทยาลัยผู้ทรงคุณวุฒิ , อาจารย์พิเศษ (จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย) , มหาวิทยาลัยขอนแก่น , วิทยาลัยแพทย์ศาสตร์มงกุฏเกล้า) , อาจารย์ที่ปรึกษากลุ่มอาสามหาวิทยาลัยมหิดล , นายกสมาคมเวชศาสตร์แห่งประเทศไทย , นายกสมาคมไทย-เยอรมัน , นายกสมาคมอาศรมวัฒนธรรมไทย-ภารต , อุปนายกสมาคมนักวิ่งเพื่อสุขภาพแห่งประเทศไทย , กรรมการวิจัยกิตติมศักดิ์ สหพันธ์กีฬาเวชศาสตร์แห่งเอเชียเป็นต้น ตำแหน่งต่าง ๆ เหล่านี้รวมกันแล้วไม่น้อยกว่า ๒๐ ตำแหน่ง

สัญญลักษณ์แห่งเกียรติยศ

สูงสุดสำหรับชีวิตราชการ

- เครื่องราชอิสริยาภรณ์ มหาวชิรมงกุฏ (อายุ ๕๘ ปี)

- มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (อายุ ๗๔ ปี)

สูงสุดสำหรับนักวิชาการและนักวิจัย

- เหรียญดุษฎีมาลาเข็มศิลปวิทยา (อายุ ๔๘ ปี)

สำหรับราชการในพระองค์

- ทุติจุลจอมเกล้าวิเศษ (อายุ ๖๒ ปี)

- อิสริยาภรณ์ชั้นสูง (ต่างประเทศ) สาธารณรัฐเยอรมันตะวันตก (อายุ ๖๒ ปี)

ลักษณะแห่งการเป็นผู้ให้

นอกจากอาจารย์จะเป็นผู้ให้ทางวิชาการจริยธรรม และในสังคมแก่ศิษย์ทั้งหลายแล้วท่านยังเป็นผู้ที่มีจิตใจเป็นกุศล ได้บริจาคโลหิตเป็นครั้งคราวแก่สภากาชาด ได้รับพระราชทานเข็มสละโลหิต ๗ ครั้ง จากสมเด็จฯ พระบรมราชินีนาถ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๙ (อายุ ๕๘ ปี) และเมื่อครบรอบวันเกิด ๖๐ ปี อาจารย์ได้บริจาคโลหิตเป็นครั้งที่ ๑๗

ผลงานของอาจารย์นั้น อาจารย์ได้สร้างสรรค์ขึ้นในหลายสาขา ทั้งด้านวิชาการ งานวิจัย เสนอบทความ สารคดีความรู้ทั่วไปในทางสร้างสรรค์ กล่าวโดยย่อได้แก่

๑. งานนิพนธ์

ในระหว่างที่อยู่ในราชการ อาจารย์มีผลการวิจัยและบทความที่เสนอในประเทศรวม ๔๒ เรื่อง มีรายงานบทความที่ตีพิมพ์ หรือเสนอในต่างประเทศ ๑๖ เรื่อง ซึ่งในจำนวนนี้ ๑๐ เรื่อง ได้นำ เสนอในที่ประชุมนานาชาติ ย่อเอกสารและบันทึกสั้นใน "สารศิริราช" ๔๕ เรื่อง เสนอศัพท์แพทย์อังกฤษ-ไทย ตีพิมพ์ในสารศิริราช ๕๐ เรื่อง รวมคำศัพท์ ๑๐,๖๐๐ คำ และธาตุ (รากศัพท์) ๔๗๓ คำ บทบรรณาธิการ เรื่องจูงใจ บันทึกประวัติเกี่ยวกับสถาบัน และบุคคลที่น่ารู้ ความเห็น ความรู้เบ็ดเตล็ด ๑๘๖ เรื่อง เรื่องเบ็ดเตล็ดอื่น ๆ เป็นบทความตีพิมพ์ในสารศิริราช ๖๓ เรื่อง บทความตีพิมพ์ในที่อื่น ๆ ๒๙ เรื่อง คำขวัญและข้อความสั้น ๆ ๓๑ เรื่อง รวมทั้งสิ้น ๑๒๓ เรื่อง

งานนิพนธ์ของอาจารย์นั้นจะต้องมีข้อคิดของท่านแทรกด้วยเสมอ เช่นการศึกษาสมุนไพรที่ใช้รักษามาลาเรีย (รวมทั้งในวาระที่ท่านปฏิบัติราชการในกองทัพเรือ แม้เพียงประมาณ ๑ ปี ) อาจารย์ได้ให้ข้อคิดไว้ว่า การศึกษาเรื่องยาต้านมาลาเรียจำต้องคำนึงด้วยว่าโรคนี้อาจหายเองได้ชั่วคราว (ไม่ใช่จากยา) ในการเสนอเรื่อง " โรคมอทำ" (latrogenic diseease) ท่านได้ให้ข้อคิดไว้ว่า แพทย์ทุกคนควรระลึกว่า ทุกครั้งที่เกิด "โรคหมอทำ" ขึ้นแพทย์มีส่วนรับผิดชอบด้วยไม่มากก็น้อยแล้วแต่กรณี

เมื่ออาจารย์อายุใกล้ครบ ๖๐ ปี แม้ว่าท่านจะเป็นหัวหน้าแผนกวิชาและใกล้เกษียณอายุราชการท่านก็ไป " อุดร" ในหน่วย ช่วยเหลือการแพทย์ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พวกลูกศิษย์ฟังเรื่องผู้ป่วยบ่นเรื่อง "วิ้น" ก็เอามาพูดล้อกันเองสนุกสนาน แต่อาจารย์ทำการศึกษาเรื่องนี้อย่างจริงจัง และเขียนเรื่อง " อาการวิ้น-การศึกษาทางคลินิก" (ทั้ง ๆ ที่อาจารย์อยู่ในแผนกปรีคลินิก) ตีพิมพ์ในสารศิริราช

บทบรรณการในสารศิริราชนั้นมีความหลากหลายสิ่งสำคัญอย่างยิ่งต่อชาวศิริราชก็คือ อาจารย์ทำให้ศิษย์ได้รู้จักผู้มีพระเดชพระคุณต่อศิริราช ท่านได้เขียนถึง "ทูลกระหม่อม" รอคคิเฟลเล่อร์มูลนิธิกับโรงเรียนแพทย์ หลักหินในความก้าวหน้าของศิริราช เช่น พระพุทธเจ้าหลวง, พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์, กรมพระยาชัยนาทนเรนทร, หม่อมเจ้าพูนศรีเกษม เกษมศรี, พระอาจวิทยาคม เป็นต้น

อาจารย์นิพนธ์ ชุด โดยพระยุคลบาท ไม่น้อย กว่า ๑๔-๑๕ เรื่องล้วนเป็นพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระบรมราชชนก ซึ่งชาวศิริราชควรยึดถือเป็นแบบฉบับ

อาจารย์เขียนบทความภาษาอังกฤษเรื่อง "The Man who deserves a monument" ในหนังสือฉลองครบรอบ ๕๐ ปี จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย กล่าวถึงหม่อมเจ้าพูนศรีเกษม เกษมศรี ผู้เริ่มประวัติศาสตร์ของสหศึกษาในตอนต้นของ พ.ศ. ๒๔๗๐ มีนักเรียนเตรียมแพทย์หญิง ๘ คน (หนึ่งในกลุ่มนี้ คือ ม.ร.ว.หญิงส่งศรี เกษมศรี) เรื่องนี้ไม่ได้มีใครกล่าวถึงเลยเป็นเวลานานถึง ๔๐ ปี

หลังจากอาจารย์เกษียณอายุราชการใน พ.ศ. ๒๕๑๑ งานนิพนธ์ส่วนใหญ่เป็นเรื่องของการกีฬาเวชศาสตร์มีทั้งรายงาน การบรรยาย ปาฐกถารับเชิญในการประชุมนานาชาติในต่างประเทศ เรื่องปาฐกถาในประเทศ ๑๔ เรื่อง บทความตีพิมพ์ในประเทศ ๗ เรื่อง เอสารบรรยายเผยแพร่ความรู้ เขียนในศูนย์วิทยาศาสตร์การกีฬาและการอบรมด้านวิชาการไม่น้อยกว่า ๑๕ เรื่อง เป็นที่ปรึกษาและผู้ควบคุมงานวิจัยและวิทยานิพนธ์ ครุศาสตร์ มหาบัณฑิต (พลศึกษา) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๑ เรื่อง ผลงานนี้รวมทั้งการสอนบรรยายแก่นิสิต อาจารย์ จึงได้รับการแต่งตั้งเป็นศาสตราจารย์ กิตติมศักดิ์ ของคณะครุศาสตร์ จุฬาฯ

๒. ความเชี่ยวชาญในด้านภาษา

๒.๑ ภาษาไทย อาจารย์เป็นแพทย์ เป็นนักวิทยาศาสตร์ แต่ท่านก็เป็นผู้รู้ในภาษาไทยอย่างดีเยี่ยม ได้รับเชิญให้บรรยาย " เรื่องภาวะภาษาไทยในสายตาของผู้ใช้" ในการประชุมชุมนุมภาษาไทย ณ ห้องประชุม คณะอักษรศาสตร์ จุฬาฯ เมื่อวันที่ ๓๐ มกราคม ๒๕๐๓ อาจารย์ได้กล่าวถึงความวิปริตของภาษา ๖ ประการ

- ภาษาคลาดเคลื่อน เช่น ใช้กันสับสนระหว่าง คำ เรี่ยราย/เรี่ยไร

- ภาษาฟุ้งเฟ้อ ปัจจุบันนี้คงเทียบได้กับอภิมหาเศรษฐี อภิมหาอมตะนิรันดร์กาล

- ภาษากุดด้วน อาจารย์ จาน, กิโลกรัม โล

- ภาษาหย่อนสติ เช่น รายได้ทวีคูณขึ้นหลายสิบเท่า ธนาคารเลือด ธนาคารกระดูก ธนาคารนัยน์ตา

- ภาษาแผลง เช่น ดิฉัน อะฮั้น เวลานาน เวลายาว ขอบคุณอย่างมาก ขอบคุณอย่างสูง

- ภาษาหยาบคาย

ในคำบรรยายเรื่อง "สมเด็จพระราชบิดาฯ กับด้านการค้นคว้าทางการแพทย์ของไทย " หน้าพระที่นั่ง ในวโรกาสเสด็จพระราชดำเนินเปิดสำนักงานมูลนิธิวิจัยประสาท ในพระบรมราชูปถัมภ์ ณ โรงพยาบาลประสาท พญาไท เมื่อ ๑๖ มีนาคม ๒๕๐๗ นั้น แม้จะประกอบด้วยคำราชาศัพท์ค่อนข้างมาก แต่ก็ได้ความรื่นหูไม่ติดขัด เมื่ออาจารย์นิพนธ์เรื่องเป็นภาษาไทย ก็จะใช้ภาษาไทยล้วน ๆ และเขียนภาษาไทยทับศัพท์ภาษาอังกฤษอย่างถูกต้อง ท่านมักจะติงพวกลุกศิษย์เสมอ ๆ เมื่อใช้ภาษาผิดพลาด และใช้ความ บกพร่องในภาษาไทยที่มีผู้ใช้ผิด ๆ เสมอ

๒.๒ ภาษาอังกฤษ อาจารย์เป็นผู้รู้ในภาษาอังกฤษอย่างดีเยี่ยม บทความที่ท่านเขียนเป็นภาษาอังกฤษนั้นฝรั่งแท้ ๆ ก็ยังชมเชย เมื่อนิตยสารโคโรเน็ทตีพิมพ์เรื่อง Medical Ambassador to Thailand ฉบับเดือน มี.ค. ๑๙๕๒ (พ.ศ. ๒๔๙๕) อาจารย์ก็เขียนประท้วงเป็นภาษาอังกฤษโดยทันที และตีพิมพ์ในสารศิริราชฉบับเดือน เม.ย. ๒๔๙๕ ว่าเป็น Super-imaginative report (ท่านแปลเป็นภาษาไทยว่ารายงานแบบเพ้อเจ้อ) และได้ส่งให้ศาสตราจารย์อัลบริตตัน อดีตหัวหน้า แผนกสรีรวิทยาเมื่อสมัยอาจารย์เป็นนักเรียนแพทย์ ซึ่งท่านได้มีจดหมายชมเชยว่าอาจารย์เขียนได้เป็นอย่างดียิ่ง เมื่อมีผู้ถามอาจารย์ว่าเป็นนักเรียนเยอรมันทำไมจึงคล่องภาษาอังกฤษ ท่านตอบว่าเพราะสนใจและชอบก็เลยทำได้

บทความภาษาอังกฤษเรื่อง Lord of Life of the Thais and His Subjecsts เฉลิมฉลองพระชนมายุครบ ๕ รอบ ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และเรื่อง Nehru as Father ที่อาจารย์ได้รับเชิญให้กล่าวที่อาศรมวัฒนธรรมไทย-ภารต เนื่องในวาระครบรอบวันเกิดปีที่ ๗๘ ของท่านเนห์รู เมื่อวันที่ ๑๔ พ.ย. ๒๕๑๐ ทั้งสอง เรื่องที่ยกตัวอย่างมานี้เป็นภาษาอังกฤษที่ไพเราะและตรึงใจอย่างมาก

๒.๓ ภาษาเยอรมัน ไม่น่าต้องสงสัยในเรื่องความเชี่ยวชาญในภาษาเยอรมันของอาจารย์ เพราะเพียงแต่ได้เรียน ๒ ปี อาจารย์ก็แต่งเรียงความภาษาเยอรมันประกวดทั่วโลก ได้รับรางวัลสำหรับประเทศไทย เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๘ (อายุ ๒๗ ปี) และได้รับ "เหรียญฮุมโบลท์" และทุนพิเศษไปเรียนวิชาการสอนภาษาเยอรมันที่อคาเดมีเมืองนิวมิค ประเทศเยอรมันเป็นเวลา ๖ สัปดาห์ใน พ.ศ. ๒๔๘๐ ซึ่งช่วงนั้นอยู่ระหว่างการไปเรียนเพิ่มเติมที่มหาวิทยาลัย อัมเบอร์ก ดังได้กล่าว บทความภาษาเยอรมันที่ท่านได้เคยเขียนไว้นั้น นายกสมาคมนักเรียน เก่าไทยในเยอรมัน และเลขาธิการสมาคมไทยเยอรมันได้เขียนไว้ว่า "ขอแปลบางตอนเป็นภาษาไทยอย่างกระท่อนกระแท่น เพราะไม่สามารถถอดความหมายที่ลึกซึ้งและเพราะพริ้งในภาษาเยอรมันออกเป็นภาษาไทยได้อย่างสมบูรณ์" นอกจากความรู้อย่างดียิ่งในภาษาเยอรมันแล้ว ต้องกล่าวเพิ่มเติมไว้ด้วยว่า อาจารย์ได้ทำหน้าที่เสริมสร้างสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทยและประเทศเยอรมนี และระหว่างชาวไทยกับชาวเยอรมัน จนได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงจากประธานาธิบดีสาธารณรัฐเยอรมันตะวันตก

๓. กิจกรรมทางศาสนา

อาจารย์อุปสมบทครั้งแรก อายุ ๔๙ ปี (๗ ก.ค. - ๗ พ.ย. ๒๕๐๐ ) ที่วัดบวรนิเวศวิหาร สมเด็จพระสังฆราชเจ้ากรมหลวงวชิรญาณวงศ์ ทรงเป็นพระอุปัชฌาย์ พระพรหมมุนี (ผิน สุวจเถระ) และพระมงคลรัตนมุนี (แก้ว) เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระธรรมวราภรณ์ (เจริญ สุวัฑโน) เป็นพระอนุศาสนาจารย์ สอบนักธรรมตรี (สนามวัด) ได้ที่ ๑ ในภาคพระวินัย แม้ขณะอยู่ในสมณเพศ ศึกษาธรรมะแต่อาจารย์ก็ยังเป็นห่วงในหน้าที่การงาน อาจารย์มีบันทึกสั่งงานไปให้แผนกสรีรวิทยาเป็นครั้งคราว

อุปสมบทครั้งที่สอง อายุ ๗๗ ปี เมื่อวันที่ ๒๗ ก.ค. ๒๕๒๘ ที่วัดบวรนิเวศวิหาร สมเด็จพระญาณสังวรเป็นอุปัชฌาย์ เจ้าคุณพระธรรมดิลกเป็นพระกรรมวาจาจารย์ วันที่ ๓๑ ก.ค. ๒๕๒๘ ไปจำพรรษาที่วัดป่าบ้านตาด จังหวัดอุดรธานี จนตลอดพรรษา ในการอบรมสั่งสอนของ "พระอาจารย์มหาบัว ญาณสัมปันโน " อาจารย์กัมมัฎฐานชั้นยอด หลังออกพรรษาในวันที่ ๒๙ ต.ค. ไปรุกขมูล อยู่ในป่าภายในเขตวัดถ้ำกลองเพลในความดูแลของพระอาจารย์บุญเพ็งเป็นเวลา ๕ คืน วันที่ ๖ เดินทางกลับกรุงเทพฯ และทำพิธีลาสิกขาที่วัดบวรนิเวศวิหาร ในวันที่ ๘ พ.ย. โดยมีเจ้าคุณพระธรรมดิลกเป็นประธาน

ในการบวชครั้งที่สองนี้ ได้มีโอกาสศึกษาแบบพระธุดงค์กัมมัฏฐานโดยตรงกับพระอาจารย์มหาบัว ได้มีโอกาสปฏิบัติอย่าง อุกฤษฏ์ และต้องเหน็ดเหนื่อยตรากตรำมาก แต่ปรากฏอานิสงส์ หลังจากสึกออกมาแล้วสุขภาพซึ่งเสื่อมโทรมในต้นมี ๒๕๒๔ ได้กลับดีขึ้นอย่าชัดเจน

ญาติมิตรและลูกศิษย์ก็ได้รับฟังบ่อย ๆ ว่าถ้ามีโอกาสจะบวชครั้งที่สาม และขอตายในผ้าเหลืองแต่อาจารย์ก็ไม่มีโอกาสเสียแล้ว

อาจารย์เขียนบทความเกี่ยวกับศาสนา และธรรมะไว้หลายเรื่อง ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๐๑ - ๒๕๑๑ มีทั้งปาฐกถา และตีพิมพ์ ๒๓ เรื่อง แต่ละเรื่องล้วนน่าอ่านเข้าใจง่ายชวนให้ติดตาม อาจารย์ศึกษาอย่างจริงจังในด้านศาสนา มีศรัทธาแก่กล้าและวิริยะเยี่ยมยอด ได้สลัก "พระพุทธบัณฑูรนิมิตร" เป็นพระพุทธรูปปางลีลา สูง ๓.๓๕ เมตร ที่หน้าผาวัดถ้ำกลองเพล อุดรธานี สำเร็จเมื่อวันที่ ๓ ก.ย. ๒๕๑๑ เมื่ออาจารย์อายุครบ ๖๐ ปี ท่านใช้เวลาเฉพาะวันหยุดราชการ ขับรถเองทั้งไปและกลับ ใช้เวลาแกะสลักอยู่ประมาณ ๙ เดือน ทั้งนี้แสดงถึงอัจฉริยะและความเพียรชอบในทางหนึ่งของท่าน เคยมีผู้ถามว่าทำไมจึงทำเป็น ท่านบอกว่ามีเพื่อนเยอรมันเป็นนักสลักหิน ช่วยแนะนำ เมื่อถามอาจารย์ว่าเอาเวลาที่ไหนไปฝึก ท่านบอกว่าเวลานั้นมีอยู่เสมอถ้ารู้จักหา

๔ งานเกี่ยวกับการศึกษา

อาจารย์ได้ทำงานด้านการศึกษาไว้หลายด้าน บางด้านก็แปลกกว่าของใคร ๆ ทั้งนั้น กล่าวโดยย่อได้ดังนี้

๔.๑ งานด้านสามัญศึกษา ได้ตั้งโรงเรียนสวนบัวขึ้นมาใน พ.ศ. ๒๕๐๑ เริ่มด้วยกิจการอนุบาลแล้วขยายขึ้นโดยลำดับ กิจการเจริญ และมั่นคงแข็งแรง อาจารย์มุ่งหมายให้การอบรมด้านศีลธรรม และวัฒนธรรม โรงเรียนมีกิจกรรมพิเศษหลายอย่าง เน้นเรื่องกิจการลูกเสือ และเนตรนารี ตัวท่านเองก็เข้ารับการอบรมขั้นผู้ช่วยผู้ฝึกสอนในประเทศ และไปรับการอบรมในต่างประเทศด้วย ในวงการลูกเสือแห่งชาติเป็นที่ทราบกันดีว่าอาจารย์ส่งเสริมในทุก ๆ ทาง

นอกจากนั้น ยังเน้นเรื่องพุทธศาสนา มีการบวชสามเณร และบวชผ้าขาว (บวชชีพราหมณ์) การจัดงานการกุศลตามกาลสมัย และการส่งเสริมการทำบุญของนักเรียน

๔.๒ งานด้านอุดมศึกษา ตลอดชีวิตราชการ ๓๕ ปี ได้อุทิศเวลาการเรียนการสอนให้แก่ศิริราชทั้งหมด และยังทำหน้าที่อาจารย์พิเศษได้แก่สถาบันอื่น หลังจากที่เกษียณอายุราชการแล้ว รวมทั้งหันความสนใจไปสู่กีฬา เวชศาสตร์ และพลศึกษา เป็นอาจารย์สอนให้แก่ภาควิชาพลศึกษาของคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาลัยแพทยศาสตร์พระมงกุฎเกล้า อาจารย์จึงมีลูกศิษย์ลูกหาในวงการกีฬา และพลศึกษาอีกด้วย

๔.๓ งานอาสาพัฒนาเกี่ยวกับการศึกษา บทบาทการพัฒนาชนบทโดยชาวมหาวิทยาลัยที่นักศึกษาคิดว่าไม่มีใครทำมาก่อนนั้น อาจารย์ก็เป็นผู้ดำเนินการมาก่อนตุลาคม ๒๕๑๖ เป็นไหน ๆ งานค่ายอาสาพัฒนาชนบท นำนักศึกษาช่วยสร้างโรงเรียนในถิ่นไกล ก็เริ่มโดยอาจารย์ ท่านต้องให้นักศึกษาฝึกหัดฝีมือก่อสร้างก่อนที่จะลงมือปฏิบัติจริง ๆ ท่านเป็นผู้ทำให้นักศึกษารู้จักการทำงานร่วมกัน ค่ายอาสาพัฒนาของมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ได้ เริ่มมาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๑๐ และต่อมาก็เป็นค่ายอาสาฯ มหาวิทยาลัยมหิดล (ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๑๒) ได้ช่วยสร้างบุคลิกภาพและเจตคติแห่งความเป็นสาธารณชนให้แก่นักศึกษาชายหญิงของมหาวิทยาลัยมหิดล และมหาวิทยาลัยอื่น ๆ ที่มาสมทบนับจำนวนเป็นพันคน อาจารย์ได้ไปนอนกลางดินกินกลางทราย และร่วมงานกับนักศึกษาทุกค่าย แต่งเพลงปลุกใจ รวมทั้งเพลงประจำกลุ่ม อาสาชาวค่ายทุกรุ่นสามัคคีกลมเกลียวกันเป็นอันดี กล่าวได้อีกว่า ชาวค่ายอาสาฯ ไม่มีผู้ใดรังเกียจที่จะไปรับราชการต่างจังหวัด แม้ชาวค่ายหญิงหลายคนก็ยังอาสาไปทำงานในอำเภอที่ห่างไกลความเจริญ นับว่ากิจการกลุ่มอาสาฯ ได้มีส่วนช่วยพัฒนาบ้านเมืองด้วยแม้โดยส่วนน้อยก็ตาม

๔.๔ งานฟื้นฟูวิชาแพทย์ไทย ข้อนี้นับเป็นงานพิเศษสุดของอาจารย์ ท่านได้ปรารภไว้ตั้งแต่เมื่อมีอายุ ๖ รอบ เกี่ยวกับ "โครงการฟื้นฟูส่งเสริมการแพทย์อายุรเวท" ท่านคิดว่าในปัจจุบันการแพทย์ ไทย (ไทยเดิม) ได้เสื่อมโทรมลงมาก หมอแผนโบราณที่ดีมีแต่จะหมดไป หมอที่เกิดขึ้นใหม่ก็หาคนเก่งได้ยาก ถ้าปล่อยเช่นนี้ต่อไป ไม่ช้าการแพทย์ไทยเดิมซึ่งเป็นสมบัติอย่างหนึ่งของชาติก็จะสิ้นสูญไป สมุนไพรไทยก็จะรู้จักกันน้อยลง หลักการของท่านคือ ต้องการให้เป็น "หมอไทย" ป้องกันไม่ให้กลายเป็นแผนปัจจุบัน ให้ใช้ยาแบบไทย และให้ศึกษาสรรพคุณยาไทย อุดมคตินี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ทันสมัยเพราะในปัจจุบันนี้ "ประเทศที่เจริญแล้วหันมาสนใจ สรรพคุณและฤทธิ์ของสมุนไพรทั่วโลก" อาจารย์ได้ประกาศความตั้งใจที่จะฟื้นฟูวิชาแพทย์ไทย กระทรวงสาธารณสุขได้ให้ความสนับสนุนหลังจากที่ต่อสู้กับมรสุมทางการเมืองผ่านมาเป็นผลสำเร็จ ขณะนี้อายุรเวทวิยาลัยฯ อยู่ในสภาพเสริมสร้างสถานภาพ อาจารย์เป็นผู้มีบารมีมาก จะคิดอะไรก็มีผู้ร่วมดำเนินการสนับสนุน หวังว่าแพทย์อายุรเวทของวิทยาลัยนี้จะสามารถทำคุณประโยชน์ให้แก่ประเทศชาติสมความมั่นหมายของอาจารย์

๕. การกีฬาของชาติ - กีฬาเวชศาสตร์

อาจารย์เป็นคนแรกที่นำเอาวิทยาศาสตร์และการแพทย์มาช่วยพัฒนามาตรฐานการกีฬาของชาติ ได้เสนอให้จัดตั้งศูนย์วิทยาศาสตร์การกีฬาขึ้นในองค์การส่งเสริมกีฬาแห่งประเทศไทย เมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. ๒๕๐๙ ท่านได้สละกำลังกาย กำลังใจ และแม้กำลังทรัพย์ เพื่อดำเนินกิจการของศูนย์ฯ สนับสนุนงานวิจัย และได้เสนอผลงานวิจัยในที่ประชุมนานาชาติไม่น้อยว่า ๑๐ เรื่อง จัดประชุมวิชาการทางกีฬาเวชศาสตร์นานาชาติในประเทศไทย และได้รับตำแหน่งเกียรติยศทั้งในและนอกประเทศหลายตำแหน่ง สนับสนุนแพทย์และนักวิทยาศาสตร์ของศูนย์ไปศึกษาอบรมในประเทศเยอรมนีจนถึงระดับปริญญาเอก ซึ่งต่อมาบุคคลเหล่านี้ได้เป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาวิทยาศาสตร์การกีฬา หากไม่มีท่าน วงการกีฬาของไทยคงไม่มีกีฬาเวชศาสตร์ที่แท้จริง

นอกจากนั้นท่านได้ประดิษฐ์อุปกรณ์ทดสอบกำลังหลายชิ้น เช่น เครื่องวัดความสูงของการกระโดด, เครื่องวัดการงอตัว, เครื่องวัดความแม่นตรงของเครื่องวัดกล้ามเนื้อ และเครื่องทดสอบการดึงข้อแบบเคลื่อนที่ เป็นต้น

นับได้ว่า ท่านเป็น "บิดาแห่งการกีฬาสมัยใหม่ของไทย" ได้ทำคุณประโยชน์แก่วงการกีฬาของชาติอยู่กว่า ๒๐ ปี เป็นความโชคดีของทุกผู้ที่เกี่ยวข้องกับวงการกีฬาเวชศาสตร์ ที่มีบิดาที่ประเสริฐเช่นท่าน เป็นศรีแก่ประเทศชาติที่บุคคลเช่นท่าน สมควรได้รับการยกย่องเป็นปูชนียบุคคลของชาติ และเป็นบุคคลตัวอย่างของผู้ประกอบคุณความดีต่อคุณโดยแท้

ความคิดริเริ่ม

อาจารย์มีนิสัยชอบหางานใหม่ ๆ อยู่เสมอ ความสนใจหลายด้าน จึงมีงานหลายอย่างที่ได้รับตั้งต้นไว้หลายอย่างยังคงดำเนินต่อไปและทำประโยชน์ให้แก่ศิริราชหรือแก่สังคมในทางต่าง ๆ กัน ความคิดเหล่านี้พอจะแบ่งเป็นกลุ่ม ๆ ได้ คือ

๑. พิธีและระเบียบ

๒. การวิจัยและสิ่งประดิษฐ์เครื่องมือแพทย์และวิทยาศาสตร์

๓. งานนิพนธ์

๔. การส่งเสริมจริยธรรม

๕. การศึกษา

๖. การกีฬา

๑. พิธีและระเบียบ

๑.๑ พิธีรับน้องใหม่

จะมีใครสักคนที่รู้ว่า อาจารย์เป็นผู้เริ่มพิธีนี้เป็นครั้งแรก ใน พ.ศ. ๒๔๗๕ โดยนิสิตเตรียมแพทย์บางคนที่จะข้ามฟาก ( จุฬา ฯ มาศิริราช ) ในปี ๒๔๗๕ รุ่นพี่ก็เตรียมจะ " ตอบแทน " ต่ออาจารย์ไม่อยากให้เกิดการแตกแยกในคณะ  จึงเสนอสโมสรนิสิตแพทย์ให้ยกโทษเสีย และแสดงความเมตตาต่อรุ่นน้อง โดยการจัดการต้อนรับบำรุงขวัญ ในสมัยนั้นต้อนรับโดยนำเรือเอี้ยมจุ๊นไปรับจากท่าพระจันทร์มาศิริราช คู่กรณีจับมือกันกอดคอกันร่วมร้องเพลง " ศิริราชสามัคคี "

หลังจากนั้นก็มีการจัดงานต่อมาเป็นประจำ จนกลายเป็นประเพณีและกระจายไปทั่วทุกแห่ง น่าเสียดายที่งานต้อนรับน้องใหม่ ในบางสถาบันดำเนินไปค่อนข้างรุนแรงจนถึงมีการเสนอให้ยกเลิกก็มี แต่งานต้อนรับน้องใหม่ของชาวศิริราชก็มีส่วนที่งดงามตามแบบฉบับที่อาจารย์ได้เริ่มไว้

๑.๒ ระเบียบสมนาคุณผู้อุปการะคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ( ๒๔๙๐ )

แต่เดิมประชาชนมักบริจาคเงินให้กับโรงพยาบาลอื่น ซึ่งมีระเบียบตอบแทนด้วยเครื่องประดับและให้สิทธิบางอย่าง แต่เวลาเจ็บป่วยชอบมารักษาที่โรงพยาบาลศิริราชที่อาจารย์เป็นกรรมการคณะได้เสนอระเบียบสมนาคุณผู้อุปการะที่ให้เงินแก่คณะ ฯ หรือโรงพยาบาลศิริราช โดยแบ่งเป็นอุปการะกิตติมาศักดิ์ และผู้อุปการะวิสามัญ มีเข็มเครื่องหมาย กิตติบัตร และได้สิทธิเกี่ยวกับรักษาพยาบาล

๑.๓ งานฉลอง ๖๐ ปี ศิริราช (๒๔๙๓) และงานฉลอง ๗๒ ปี (๒๕๐๕)

อาจารย์มีส่วนเสนอแนะการจัดงานทั้งสอง ในการสร้างถาวรวัตถุเพื่อเป็นที่ระลึกทั้งสองวาระก่อนหน้าศิริราชจะมี อายุครบ ๖๐ ปี คณะฯ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินเปิดอนุสาวรีย์ และทรงเปิดงานคณะฯ ใช้ชื่อว่า "ราชแพทยาลัย" ซึ่งต้องมาใช้ประโยชน์จากหอประชุมนี้อย่างคุ้มค่า งานฉลองครั้งนี้เป็นที่สนใจของประชาชนอย่างมาก จนต้องเพิ่มการจัดงาจาก ๕ วัน เป็น ๗ วัน และหลังจากนั้นมาก็ได้จัดงาน "วันมหิดล" เป็นการประจำในวันที่ ๒๔ กันยายน ซึ่งตรงกับวันสิ้นพระชนม์ของสมเด็จพระบรมราชชนก และสถาบันการแพทย์แห่งอื่นก็ได้ถือเป็นแบบฉบับจัดงานเช่นเดียวกัน

๑.๔ พิธีไหว้ครู (เริ่มครั้งแรก ๙ มิ.ย. ๒๕๐๓)

การแพทย์ไทยเดิมนั้น การไหว้ครูเป็นของสำคัญมาก การไหว้ครูเป็นวิธีของชาวตะวันออกโดยเฉพาะ ในหมู่ชาวตะวันตก ไม่ปรากฏวิธีเช่นนี้ คณะฯ เห็นด้วยกับอาจารย์ที่ได้เสนอพิธีนี้ขึ้นได้จัดพิธีไหว้ครูเป็นครั้งแรกเมื่อ ๙ มิ.ย. ๒๕๐๓ เพื่อเป็นที่ระลึกถึงบุญคุณของอาจารย์ที่ยังมีชีวิตอยู่และล่วงลับไปแล้ว พิธีนี้ปรากฏขึ้นในสถาบันอื่น ๆ ในภายหลัง ทำนองเดียวกันกับพิธีรับน้องใหม่

๑.๕ ระเบียบการสอบไล่รวม (๒๕๐๖)

เพื่อให้เกิดความยุติธรรม การคุมสอบอย่างรัดกุมและเคร่งครัด อาจารย์ได้ร่าง "ระเบียบการสอบไล่ประจำปี" เสนอ ต่อคณะกรรมการประจำคณะฯ หลักการเช่นให้สอบไล่ พร้อมกันทุกชั้นปี กรรมการกลางคุมสอบนักศึกษาหมดทุกคนในห้องสอบ จัดที่นั่งไม่เหมาะสมป้องกันการไม่ซื่อ เป็นต้น คณะฯ เห็นชอบด้วย และแต่งตั้งให้อาจารย์เป็นกรรมการคนแรก อาจารย์กำหนดเอาหอสมุดราชแพทยาวิทยาลัยเป็นสถานที่สอบ ผลการดำเนินการเป็นที่น่าพอใจทั้งสองฝ่ายอาจารย์และนักศึกษา และได้ใช้ระเบียบนี้เป็นประจำตลอดมา

ทั้งนี้ยกเว้นนักศึกษาปีสุดท้ายซึ่งสอบเพื่อปริญญา ได้จัดสอบโดยเฉพาะเพื่อศักดิ์ศรีแห่งปริญญา

๒. การวิจัย และสิ่งประดิษฐ์เครื่องมือแพทย์และวิทยาศาสตร์

๒.๑ การวิจัยสมุนไพร

อาจารย์เริ่มงานวิจัยตั้งแต่ก่อน พ.ศ. ๒๔๘๑ ความมุ่งหมายเพื่ออย่างน้อยให้รู้ฤทธิ์สำคัญของยาแต่ละอย่าง สำหรับเป็นแนวทางของนักวิจัยอื่น ๆ ต่อไปได้รับรองสรรพคุณของเมี่ยง (๒๔๘๑) , พิษในหัวกวาวขาว (๒๔๘๔) , พิษของกลอย (๒๔๘๕) , สรรพคุณระบายของชุมเห็ดเทศ (๒๔๘๔) สำหรับสมุนไพรรักษาไข้จับสั่น ได้ศึกษาผลทางคลีนิคของยาพื้นเมือง ๓๐ ขนานที่อ้างอิงว่า มีสรรพคุณรักษาไข้จับสั่น พบว่ามีเพียง ๗ ขนานที่ให้ผลลการรักษามากกว่า ๕๐% และพอจะชี้ได้ว่า ภูมิคุ้มกันมีส่วนช่วยอย่างมาก ในช่วงปี ๒๔๘๔ ที่ไปปฏิบัติราชการที่โรงพยาบาลทหารเรือสัตหีบ ก็ได้ใช้สมุนไพรรักษาไข้จับสั่นและโรคบอดในกลุ่มทหาร เพราะในระยะนั้นมีการขาดแคลนยาอย่างมาก อาจารย์เป็นผู้ริเริ่มการสอนและการวิจัยทางด้านเภสัชวิทยา ได้สนับสนุนให้มีการก่อตั้ง "ชมรมนักเภสัชวิทยา" ซึ่งต่อมาก็คือ "สมาคมเภสัชวิทยาแห่งประเทศไทย" นักเภสัชวิทยาทั้งหลายเห็นพ้องต้องกันว่าอาจารย์เปรียบเสมือน "บิดาแห่งนักเภสัชวิทยาไทย"

๒.๒ การผลิตน้ำเกลือฉีดเข้าหลอดเลือดใช้เอง เริ่มทดลองใช้ พ.ศ. ๒๔๘๙

แต่เดิมนั้นประเทศไทยทำยาฉีดไม่ได้เลย ทุกอย่างต้องสั่งจากต่างประเทศ รวมทั้งน้ำเกลือที่ใช้สำหรับฉีดเข้าทางหลอดเลือด ระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง ยาทุกอย่างรวมทั้งน้ำเกลือขาดแคลน และราคาก็แพงมาก แผนกศัลยศาสตร์ซึ่งมีความต้องการน้ำเกลือมากกว่าผู้อื่น ได้เสนอคณะให้มอบหมายอาจารย์ศึกษาหาวิธีผลิตน้ำเกลือให้ใช้ได้ (โดยฉีดให้ผู้ป่วยแล้วไม่มีอาการหนาวสั่น) อาจารย์เริ่มต้นด้วยเครื่องกลั่นน้ำเล็กๆ ที่ปรับปรุงขึ้น ต่อมาได้สร้างเครื่องกลั่นขนาดใหญ่ ปรับปรุงขึ้นเองตามหลักวิชาและความชำนาญภายใน ๓ ปี ผลิตเพิ่มจากวันละ ๔-๕ ลิตร จนถึง ๑๐๐ ลิตร และผลิต " น้ำยาฉีด" อื่นๆ เพิ่มขึ้น ออกแบบสร้างตู้อบฆ่าเชื้อด้วยความร้อนขนาดใหญ่ และเครื่องมืออัด ( autoclave ) ใช้บุคลากรเพียง ๘ คน ภายใน "โรงงาน" เนื้อที่รวมประมาณ ๖๐ ตารางเมตร พบว่าตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๘๙ - ๒๕๐๐ " หน่วยน้ำเกลือ " ประหยัดรายจ่ายให้ศิริราชไม่น้อยกว่า ๔ ล้านบาท ซึ่งเป็นเงินมิใช่น้อยเมื่อสามสิบกว่าปีมาแล้ว

เมื่อเกิดการระบาดของอหิวาตกโรคครั้งใหญ่ใน พ.ศ. ๒๕๐๑ หน่วยน้ำเกลือได้เร่งการผลิตจนพอความต้องการ และยังมีเหลือใช้จนได้ส่งไปถวายพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เพื่อพระราชทานแก่กระทรวงสาธารณสุข ได้รับพระราชทานเงินหนึ่งหมื่นบาทมาช่วยสร้างเครื่องกลั่น อาจารย์ว่าครั้งนั้นเป็นครั้งแรกและครั้งเดียวที่ได้รับ "รางวัล" สำหรับการผลิตน้ำเกลือ

เมื่ออาจารย์ได้เผยแพร่ทฤษฎีการผลิตน้ำกลั่นไร้พัยโรเจ็น พร้อมทั้งโครงสร้างเครื่องกลั่นอย่างละเอียดในสารศิริราช ( โดยไม่มีการสงวนลิขสิทธิ์ ) ก็ได้มีโรงงานสร้างเครื่องกลั่นจำหน่ายแก่ โรงพยาบาลหลายแห่งทั้งในกรุงและต่างจังหวัดได้ใช้กันทั่วไป โดยอาจารย์ไม่ได้รับสิ่งตอบแทนแต่อย่างใด

ที่น่าสังเกตก็คือ เมื่อศิริราชได้ปรึกษาไปทางสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าให้ช่วยปรับปรุงเครื่องกลั่นน้ำ สถาบัน ได้ส่งอาจารย์ผู้ใหญ่มาศึกษา และได้รายงานว่า เครื่องที่ใช้อยู่ปัจจุบันนั้นเหมาะสมดีแล้ว เพราะมีโครงสร้างง่าย สร้างเองได้ ซ่อมแซมและตรวจสอบง่าย และมีประสิทธิภาพสูง ไม่จำเป็นต้องสร้างใหม่ ในปัจจุบันนี้แม้เครื่องกลั่นจะดูสวยงามขึ้นเพราะชุบโครเมียมสะอาด แต่ภายในนั้นก็ยังเป็นเครื่องแบบเดิมที่อาจารย์ได้ออกแบบไว้เมื่อ ๓๐ กว่าปี ก่อนนี้

๒.๓ การประดิษฐ์หรือดัดแปลงอุปกรณ์วิทยาศาสตร์ ( ประมาณ พ.ศ. ๒๔๙๐ - ๒๕๑๑ )

ปัจจุบันนี้ที่ชั้นใต้ดิน อาคารสรีศาสตร์ศิริราชมีศูนย์นิทรรศการอุปกรณ์การแพทย์ เก็บรวบรวมอุปกรณ์การแพทย์ซึ่งส่วนใหญ่เป็นอุปกรณ์ที่เคยใช้ในโรงพยาบาลศิริราชทั้งสมัยใหม่ และสมัยนานมาแล้ว นอกจากนั้นยังมีอุปกรณ์ที่อาจารย์ประดิษฐ์ขึ้นในช่วง ระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง เพื่อสอนนักศึกษาแพทย์ ส่วนมากเป็นอุปกรณ์ทางสรีรวิทยา ส่วนไม่น้อยสร้างโดยฝีมือช่างคนไทยในห้องเล็กๆ ซึ่งใช้เป็นโรงงานของแผนก งานด้านนี้เป็นที่ประทับใจของผู้แทน จากไชน่าเมดิคัลบอร์ดแห่งนิวยอร์คสหรัฐอเมริกา และจูงใจให้องค์การนั้นให้การสนับสนุนหน่วยงานนี้อย่างเต็มที่ ในปัจจุบันหน่วยนี้มีเครื่องมือที่ทันสมัยที่สามารถให้บริการ ได้อย่างดี

อุปกรณ์ที่อาจารย์ได้คิดผลิตขึ้นมีหลายต่อหลายอย่าง เช่น เครื่องสกัดยาขนาดใหญ่ , Percolator แบบสัตหีบ , เครื่องสกัดทำนองเดียวกับเครื่อง Soxhlet extractor , Spinning Kymograph (ใช้แทน Shooting plate Kymograph บันทึกระยะการหดตัวและคลายตัวของกล้ามเนื้อ), ใบพัด Kymograph , เครื่องวิเคราะห์แก๊สแบบ O.K. ใช้แทนเครื่อง Haldane gas analyzer, เครื่องวัดแบบเมตะบอลิสม์หนูพุก ,เครื่องตรึงเตาแบบศิริราช, เครื่องกลั่นน้ำไร้ พัยโรเจ็น , ตู้อบความร้อนแห้ง, สาแหรกแขวนน้ำเกลือ, เครื่องดูดไปเปตต์กึ่งอัตโนมัติ เป็นต้น อุปกรณ์เหล่านี้มีราคาย่อมเยากว่าการซื้อต่างประเทศ แม้จะให้ประโยชน์น้อยในสมัยนี้ แต่ก็แสดงให้เห็นว่าเราอาจช่วยตนเองได้ถ้าพยายามคิด

นอกจากนั้นอาจารย์ยังคิดวิธีการง่ายๆ แต่ให้ความสะดวกในการปฏิบัติ เช่น การฉีดยาเข้าหลอดเลือดดำที่หางหนูพุก จับหนูให้อยู่นิ่งมันยากนัก ก็คิคกระบอกทองเหลืองให้หนูวิ่งเข้าไป จะออกไม่ได้เพราะปลายปิด ( มีรูเจาะไว้สำหรับหายใจ ) นักศึกษาก็ฉีดยาเข้าหางหนูได้ง่าย หรือการกรอกยาหนู (การทดลองทางเภสัชวิทยา) คนหนึ่งจับหนูอีกคนสอดสายยาง อาจารย์เห็นทุลักทะเลนัก ก็ขอเข็มฉีดยาเข้าไขสันหลังที่ฝ่ายรักษาใช้แล้วเพราะไม่คม เอามาตัดปลายทำให้หายคม ใช้ความร้อนช่วยงอเข้าให้ถูกส่วน ใช้ผ้าห่อตัวหนู จับคอหงาย ก็กรอกยาเข้ากระเพาะได้โดยทำคนเดียว ของที่ใช้แล้ว จะทิ้งอาจารย์ก็เอามาใช้ประโยชน์ได้ นี่ก็คือความประหยัดของอาจารย์

๓. งานนิพนธ์

๓.๑ ออกวารสาร "สารศิริราช" ของคณะฯศิริราช ( พ.ศ. ๒๔๙๑ )

เพื่อส่งเสริมให้ชาวศิริราชทำการวิจัยได้มีเรื่องที่จะเขียนและได้มีแหล่งตีพิมพ์เป็นการเผยแพร่กิตติคุณของศิริราช เป็นสื่อสัมพันธ์กับศิษย์เก่า และเผยแพร่ความรู้ในหมู่แพทย์ โดยเฉพาะแพทย์ต่างจังหวัด เมื่อเสนอแผนการต่อคณะฯ ก็ได้รับอนุมัติ อาจารย์ได้รับหมอบหมายให้บรรณาธิการ และผู้จัดทำเองวางแผนที่จะทำให้สารศิริราชเป็นอิสระในด้านการเงิน จึงไม่ได้ใช้เงินของคณะฯ เลย หารายได้จากค่าสมาชิก ( ซึ่งถูกมาก ) และค่าแจ้งความเท่านั้น อาจารย์รับหน้าที่อยู่จนเกษียณอายุ เมื่อ ต.ค. ๒๕๑๑ และยังรับทำต่อไปอีก ๖ เดือน เพื่อให้ครบ ๒๐ ปี

๓.๒ จัดตั้งมูลนิธิสารศิริราช (พ.ศ. ๒๕๑๑ )

ด้วยความเป็นห่วงว่านานไปสารศิริราชอาจขัดข้องเรื่องการเงิน อาจารย์ได้ออกเงินส่วนตัว ๕,๐๐๐ บาท เป็นทุนริเริ่มจัดตั้งมูลนิธิสารศิริราชไว้ช่วยเหลือ ได้อาศัยผู้ร่วมงานหลายคนช่วยรวบรวมทุน ปัจจุบันนี้มูลนิธิสารศิริราชมีทุนไม่น้อยกว่า ๒ ล้านบาท สามารถใช้ดอกผลส่งเสริมการเงินของสารศิริราช ช่วยให้วารสารนี้ทำหน้าที่ได้ตามจุดประสงค์ โดยราบรื่นมาจนปัจจุบัน ซึ่งเป็นปีที่ ๔๔ แล้ว

๓.๓ ริเริ่มเสนอศัพท์แพทย์ - พจนานุกรมศัพท์แพทย์ อังกฤษ - ไทย

ในการจัดทำสารศิริราช อาจารย์ประสงค์จะส่งเสริม การใช้ภาษาไทยในการเขียนเรื่องวิชาการค่อยๆ คิดคำไทยเข้ามาแทนภาษาอังกฤษเขียนทับศัพท์ภาษาอังกฤษในคำที่แปลได้ยาก เพื่อไม่ให้ติดตัวหนังสือภาษาอังกฤษในบทความภาษาไทย ต่อไปก็นำเครื่องหมายวรรคตอนมาใช้เพื่อกระชับความตอนแรกๆ มีคนรำคาญมาก แต่อาจารย์ก็ " เดินทางสายกลาง " ค่อยทำค่อยไปจนผู้อ่านคุ้นขึ้น เสียงบ่นน้อยลง อาจารย์ครุ่นคิดเรื่อง " ศัพท์แพทย์ " มานานแล้วเมื่อโอกาสเอื้ออำนวย ก็เปิดการ " เสนอศัพท์แพทย์ - การเลือกใช้ " สามคำหลังนี้ดีมากเพราะอาจารย์เห็นว่าการใช้ภาษาไทยไม่ควรบังคับ อาจารย์ ได้เสนอคำศัพท์ลงพิมพ์เป็นตอนๆ ในวารสาร สารศิริราช ต่อมาภายหลังราชบัณฑิตสถานได้จัดพิมพ์ " พจนานุกรมศัพท์แพทย์อังกฤษ - ไทย " ฉบับแรก เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๙

๔. การส่งเสริมจริยธรรม

๔.๑ ชุมชนศึกษาพุทธธรรม ( ศิริราช ) ( พ.ศ. ๒๖๕๐๒ )

เมื่ออาจารย์อุปสมบท ( ครั้งที่ ๑ ใน พ.ศ. ๒๕๐๐ ) ระหว่างนั้นได้ปฏิบัติทางจิตอย่างแข็งขันและมีประสบการณ์หลายอย่าง ทำให้เห็นคุณค่าที่แท้จริงของพระพุทธศาสนา อาจารย์ได้พยายามเผยแพร่ความเห็นในทุกโอกาส โดยเฉพาะภายในศิริราช ซึ่งท่านเห็นว่า มีความต้องการศาสนาเป็นอย่างยิ่ง อาจารย์ ( ร่วมกับอีก ๒ ท่าน คือ ศ.นพ. โรจน์ สุวรรณสุทธิ และ ศ.นพ.ประพันธ์ อารียมิตร ) ได้เสนอในที่ประชุมกรรมการคณะฯ ขอจัดตั้ง " ชุมนุมศึกษาพุทธธรรม " ( ศิริราช ) และได้รับอนุญาต อาจารย์ประเดิมกิจกรรมโดยบรรยายเรื่อง " ความเข้าใจผิดบางประการเกี่ยวกับพุทธศาสนา " ในที่ประชุมวิชาการประจำสัปดาห์ของคณะฯ เป็นครั้งแรกที่มีการบรรยายเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาในศิริราช หลังจากนั้นผู้ที่สนใจได้ร่วมกันจัดตั้ง "ชุมนุมศึกษาพุทธธรรม" ขึ้น ได้เชิญบุคคลและอาราธนาพระภิกษุมาบรรยายและเทศน์ มีผู้อยู่ภายนอกศิริราชมาร่วมงานด้วยเสมอ ต่อมาเมื่อมีงานสำคัญใด เช่น วันมหิดล , วันปีใหม่ , ได้มีการทำบุญตักบาตรและพิธีสงฆ์เป็นประจำ ซึ่งเป็น กิจกรรมที่ไม่เคยมีมาก่อน ชมรมได้เป็นปึกแผ่นมาจนทุกวันนี้ เป็นส่วนหนึ่งที่ให้ชาวศิริราชใช้ธรรมะประจำใจในการทำงานควบคู่ไปกับการใช้ความรู้ทางวิชาการ

๔.๒ กลุ่มอาสาพัฒนา มหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์มหิดล ( พ.ศ. ๒๕๑๐ )

ได้กล่าวมาแล้วในข้อ ๔.๓ ของงานเกี่ยวกับการศึกษา

๕. การศึกษา

๕.๑ โรงเรียนพัฒนาวิทยาศาสตร์การแพทย์ ( พ.ศ. ๒๕๐๘ )

โครงการนี้เดิมเรียกว่า " การอบรมผู้ช่วยวิชาการ " วัตถุประสงค์ เพื่อให้ได้พนักงานวิทยาศาสตร์ที่มีคุณภาพขึ้นแทนพยาบาลที่ฝึกขึ้นมาทำหน้าที่พนักงานวิทยาศาสตร์ ให้ห้องปฏิบัติการของแต่ละหน่วย ในศิริราชผลเป็นที่น่าพอใจของฝ่ายผู้ใช้ ต่อมาได้มีโรงเรียนทำนองนี้เกิดขึ้นอีกหลายสถาบัน

๕.๒ ปริญญาวิทยาศาสตร์บัณฑิตสำหรับนักศึกษาแพทย์ ( พ.ศ. ๒๕๐๘ )

จุดประสงค์เพื่อให้นักศึกษาแพทย์ที่ไม่สามารถเรียนจบหลักสูตรแพทย์ได้ปริญญาที่จะประกอบอาชีพได้ นักศึกษาแพทย์ศิรราช ( ต่างกับโรงเรียนแพทย์อื่นๆ ที่ได้รับปริญญา วท.บ. ไปโดยอัตโนมัติเมื่อเรียนจบปรีคลีนิค ) ต้องทำงานวิจัยและส่งวิทยานิพนธ์เพื่อปริญญา วท.บ. เป็นการปลูกฝังให้รู้แนวทางในการวิจัยและเขียนวิทยานิพนธ์ อาจารย์เองไม่ได้เห็นผลที่อาจารย์ริเริ่มไว้ เพราะท่านเกษียณอายุไปเสียก่อนที่นักศึกษารุ่นแรกจะได้รับพระราชทานปริญญาบัตร เมื่อมีการปรับปรุงหลักสูตรแพทย์ศาตร์บัณฑิต และนักศึกษาแพทย์ไม่มีเวลาศึกษาวิชาบังคับตามหลักสูตร โครงการนี้จึงเลิกไป

๕.๓ พิพิธภัณฑ์ประวัติการแพทย์ไทย " อวย เกตุสิงห์ " ( พ.ศ. ๒๕๐๔ )

เพื่ออนุรักษ์ประวัติการแพทย์ไทยอาจารย์ริเริ่มด้วยการ เก็บรวบรวมสิ่งของ ประวัติตำรา เอกสารต่างๆ โดยรับบริจาค หรือหาซื้อด้วยทุนทรัพย์ส่วนตัวและด้วยความอนุเคราะห์จากท่านผู้มีใจเป็นกุศล ซึ่งเห็นความสำคัญของประวัติการแพทย์ไทย

พิพิธภัณฑ์นี้อยู่ที่ อาคารสรีรศาสตร์ ศิริราช เริ่มเป็นที่รู้จักของปวงชนเพราะได้จัดแสดงในงานฉลอง ๗๒ ปี ( พ.ศ. ๒๕๐๕ ) และ ๘๔ ปี ( พ.ศ. ๒๕๑๗ ) ของศิริราช คณะกรรมการประจำคณะแพทย์ฯ ได้ลงมติให้ต่อเติมชื่อพิพิธภัณฑ์เป็น " พิพิธภัณฑ์ประวัติการแพทย์ไทย อวย เกตุสิงห์ " และในวันที่ ๑ ต.ค. พ.ศ. ๒๕๒๒ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ ทรงเปิด พิพิธภัณฑ์ ฯ และนับจากนั้นคณะฯ ได้เปิดให้ผู้สนใจเข้าชมทุกวันพุทธ ในเวลาราชการ

นอกจากประวัติการแพทย์ไทยแล้ว ยังมีแสดงตัวอย่างยาสมุนไพรไทยที่เพื่อนชาวเยอรมันของอาจารย์ได้รวบรวมไว้ใน "มุมชัลเลอร์ "

๕.๔ พิพิธภัณฑ์กัมมัฏฐาน (พ.ศ. ๒๕๑๗)

เพื่อแสดงสิ่งที่ใช้สำหรับเจริญกัมมัฏฐานและหลักการอบรมในพระพุทธศาสนา พิพิธภัณฑ์นี้อยู่บนอาคารชั้นสองของอาคาร ภ.ป.ร.วัดบวรนิเวศวิหาร เป็นผลงานของอาจารย์ที่ได้จัดแสดงไว้ พร้อมด้วยคำอธิบายที่เข้าใจได้ง่ายควรแก่ศึกษาของนักศึกษา และสาธุชนทั่วไป

อาจารย์ได้เคยถวายคำอธิบายพิพิธภัณฑ์นี้แด่สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ และสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี

๖. การกีฬา

อาจารย์เป็นผู้กำเนิดวิชาสรีรวิทยาการออกกำลังกาย และวิชาวิทยาศาสตร์การกีฬาของประเทศไทย ท่านได้เริ่มค้นคว้าผลการออกกำลังกายในขนาดและปริมาณต่าง ๆ เพื่อนำการประยุกต์กับวิชาพลศึกษา ทำให้มีการเรียนการสอนถูกต้องตามหลักวิชาการและให้ประโยชน์อย่างแท้จริงได้ริเริ่มและเสนอการจัดตั้ง "ศูนย์วิทยาศาสตร์การกีฬา" ขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศไทย ได้ลงมือทดสอบสมรรถภาพนักกีฬาเป็นครั้งแรกในวันที่ ๖ ธันวาคม ๒๕๐๙ ซึ่งถือว่าเป็นวันกำเนิดของกีฬาเวชศาสตร์ในประเทศไทย

อาจารย์ได้ทุ่มเทกำลังกายกำลังใจและกำลังความคิด ปรับปรุงศูนย์ ทั้งในด้านสถานที่, บุคลากร, อุปกรณ์ จัดหาผู้เชี่ยวชาญจากต่างประเทศ ช่วยเหลือให้คำแนะนำทั้งในด้านการออกกำลังกาย, การฝึกกีฬา และการจัดพลศึกษาให้ถูกต้อง สมบูรณ์ตามหลักวิชาการและสันทนาการแห่งประเทศไทย และได้สนับสนุนอย่างดียิ่งทั้งด้านการให้คำปรึกษาในการดำเนินกิจการของสมาคม โดยทั่วไป เป็นวิทยากรในการประชุมทางวิชาแห่งชาติประจำปี ในการประชุมวิชาการระหว่างชาติ ท่านก็เป็นที่เชื่อถือของนักวิชาการจากต่างประเทศที่ให้เกียรติมาเป็นวิทยากร และเข้าร่วมประชุม ท่านได้รับการประกาศเกียรติคุณในฐานที่มีผลงานดีเด่นทางพลศึกษา ในโอกาสการประชุมทางวิชาการสุขศึกษาพลศึกษาและสันทนาการแห่งชาติ ครั้งที่ 3 เดือน ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๒๒

อาจารย์ครุ่นคิดอยู่เสมอที่จะชักจูงให้ประชาชนสนใจในการสร้างเสริมสุขภาพตนเองด้วยการออกกำลังกาย น้อยคนที่จะรู้ว่าการวิ่ง - เดินการกุศล นั้น อาจารย์เป็นผู้ริเริ่มขึ้น โดยไม่ได้หวังชื่อเสียงแต่อย่างไร การนี้ได้เริ่มเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ ๒๕ ธันวาคม ๒๕๑๔ (เพื่อเป็นการเผยแพร่การออกกำลังกายแก่ประชาชน และได้กุศลในการนำเงินบริจาคเพื่อสาธารณประโยชน์) มีผู้ร่วมวิ่งหนึ่งร้อยเศษ ได้เงิน ๕๘,๒๐๐ บาท นำขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายเพื่อโดยเสด็จพระราชกุศล อาจารย์ได้เริ่มเผยแพร่ออกไปยังต่างจังหวัด จนเป็นที่รู้จักกันทั่วไป น่าเสียดายที่ในปัจจุบันนี้บางครั้งได้กลายเป็นการแข่งขัน ซึ่งไม่ตรงกับวัตถุประสงค์เดิมของอาจารย์ เพราะถ้าเป็นการแข่งขันเพื่อเอาชนะอาจเป็นอันตรายสำหรับผู้ที่ไม่เคยฝึกมาก่อน หรือฝึกซ้อมไม่สม่ำเสมอ

ความเป็นครู และความเป็นหัวหน้า

ตลอดชีวิตการทำงานของท่านศาสตราจารย์นายแพทย์ อวย เกตุสิงห์ นั้นไม่ว่าจะอยู่ในราชการหรือหลังจากเกษียณอายุแล้ว ท่านคงความเป็นครูอยู่ตลอดในด้านการสอน ท่านจะต้องคำนึง ว่ามีผู้เรียนเป็นระดับใด ควรสอนลึกซึ้งเพียงไร การสอนนักศึกษาท่านสอนแต่เพียงพอความต้องการ สั้นง่าย ไม่ต้องลงรายละเอียดมาก แต่ก็ได้ประโยชน์เพียงพอ ก่อนการบรรยาย ท่านจะเขียนหัวข้อสำคัญไว้ในกระดานดำก่อน (คงจะเชยสำหรับสมัยนี้) นักศึกษา ต้องมาแต่เช้า คัดลอกลงสมุดไว้ก่อน ต่างคนต่างทำกันเอง ไม่ต้องมี "ฝ่ายวิชาการ" มาทำให้อย่างสมัยนี้ พอ ๘.๐๐ น. ท่านเข้ามาบรรยาย นักศึกษาก็ไม่ต้องจดตามกันทุกคำ เพราะการคัดลอกไว้ก่อนก็ทำให้รู้เรื่องไปครึ่งหนึ่งแล้ว อาจารย์บอกว่า คนเราต้องลงมือทำเอง นัยน์ตาดู มือจด หัวคิดตาม พอฟังคำบรรยาย ก็ได้สัมผัสทางหู ก็จะได้ประโยชน์กว่าการได้ "Sheet" ไปง่าย ๆ และยังทำให้ทุกคนต้องมาเช้าให้ทันเวลา อาจารย์บอกว่าคนจะเป็นแพทย์ต้องหัดทำตัวให้ตรงต่อเวลา

ถ้าสอน "พวกครูน้อยในแผนก" ท่านจะให้ทำงานตั้งแต่เบื้องต้นขั้นต่ำสุด เพราะท่านบอกว่าถ้าทำงานตั้งแต่ระดับล่างไม่เป็น จะเป็น "นาย" เขาได้อย่างไร เมื่อเริ่มจะทำให้ "ครูน้อย" เป็นผู้บรรยาย แก่นักศึกษา ท่านก็ฟังบรรยายด้วย แต่เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้เริ่มสอนใหม่ ๆ รู้สึกประหม่า ท่านก็จะย่องมาตอนหลัง โดยที่ผู้สอนจะไม่ค่อยรู้ว่า อาจารย์ใหญ่แอบเข้ามาฟังเมื่อไร

ความประหยัดของอาจารย์นั้นเป็นที่รู้กันดี การเลี้ยงปีใหม่แก่นักศึกษา ท่านเก็บเงินนักศึกษาคนละ ๑ บาท เพียงเพื่อให้สำนึกว่ามีส่วนในการจัดงาน พวกครูน้อยก็แล้วแต่จะให้ ไม่ต้องกะเกณฑ์ตามเปอร์เซนต์เงินเดือน อาหารมีข้าวราดแกง ใครกินเผ็ดไม่ได้ ก็มีไข่พะโล้ น้ำหวานเขียว-แดง โอเลี้ยง ชงกันเอง (น้ำหวานขวดไม่มี , แพงไป) ใช้กระทงใบตองแห้ง (ราคาถูกมาก สมัยนี้คงไม่มีแล้ว) ขนาดเล็กเพราะถ้าขนาดใหญ่ตักอาหารไปกินไม่หมดเสียของ เลี้ยงเสร็จช่วยกันเก็บทำความสะอาดเรียบร้อย ไม่ต้องจ้างคนงานให้เสียเงิน นึกถึงงานเลี้ยงปีใหม่เดี๋ยวนี้หมดเปลืองกว่ามาก เตรียมงานกันโกลาหล แต่ก็สนุกเท่ากัน แพทย์รุ่นน้องในสมัยนั้นบอกว่าเห็นกระทงใบตองแห้งทีไร นึกถึงอาจารย์หมออวย ทุกที!

อาจารย์เป็นหัวหน้าที่ดี จัดการสมานสามัคคีในแผนกโดย "นำเที่ยว" เมื่อมีโอกาส ความเป็นนักกวีของท่านเป็นที่รู้กันดี ทั้งโคลงกลอน กวีนิพนธ์ ท่าน "นำเที่ยว" ครั้งใดต้องได้บทนิราศไว้ทุกครั้ง ในเรื่องบทเพลงแม้จะไม่ได้แต่งทำนองเพลง แต่ก็นิพนธ์คำร้องไว้ ไม่ใช่น้อย เพลงหนึ่งที่รู้จักกันดีและยังร้องกันอยู่เสมอในศิริราช คือ "เพลงสรรเสริญศิริราช" คนรุ่นหลังนี้คงไม่คิดว่าอาจารย์ได้เป็นผู้ประพันธ์ เพลงปลุกใจเกี่ยวกับความสามัคคีในศิริราชก็มี เช่น เพลงศิริราชสามัคคี (ทำนองโอลด์แลงชัยน์) , เพลงศิริราชรวมกำลัง (ทำนองเขมรไล่ควาย) , เพลงศิริราชเฮฮา (ทำนองเงี้ยว) และเพลงสรีรศาสตร์สามัคคี (ทำนองช้างประสานงา) เพลงเหล่านี้อาจจะเสื่อมจากความทรงจำถ้าไม่มีผู้ใดให้ความสนใจสืบต่อไป

อาจารย์เป็นผู้รู้เรื่องสมุนไพร ทั้งสรรพคุณและโทษ จากนิราศรายทางท่านสุนทรภู่เขียนไว้ อาจารย์ได้นำมาเรียบเรียงเป็นคำกลอน "สุนทรภู่รู้สมุนไพร" ถึงสมุนไพรกว่าร้อยชนิด ในโอกาสสองร้อยปีแห่งท่านสุนทรภู่และเพื่อระลึกถึงอาจารย์ใหญ่ท่านชีวก ผู้เป็นต้นความรู้ฝ่ายแพทย์สมุนไพร (อวยนิมิตร ๓ หน้า ๘๗-๑๐๑)

อาจารย์เป็นผู้มีความคิดรอบคอบ รู้วิธีแก้ปัญหาที่เกิดขึ้น รวมทั้งแนะนำแก่ผู้ที่มาปรึกษาเมื่อมีปัญหาใด ๆ ในการทำงาน โดยท่านแนะนำให้ถือหลักดังนี้

ศิษย์มีครู

หากเกิดความรู้สึกว่างานนี้ยากนัก งานนี้หนักนัก ปัญหานี้ใหญ่หลวงนัก เราน่าจะทำไม่ได้ เราน่าจะทำไม่ไหว เราน่าจะแก้ไม่ตก พึงบอกแก่ตนว่า "เราเป็นศิษย์มีครู" แล้วการนั้นเราจักทำได้ แล้วการนั้นเราจักทำไหว แล้วปัญหาเรานั้นเราจักแก้ตก

หากเกิดความรู้สึกว่ากรรมชั่วนี้เย้ายวนนัก เราน่าจะเสี่ยง ไม่พ้น พึงบอกแก่ตนว่า "เราเป็นศิษย์มีครู" แล้วความเย้ายวนนั้นเราจักเลี่ยงพ้น จะอยู่ในที่ใด ทุกเมื่อพึงระลึกคำนี้ "ศิษย์มีครู"

อาจารย์หน้าที่ "ครู" ตลอดชีวิตการทำงานในความคิดของท่าน ครูควรต้องเป็นผู้ที่ยั่วแหย่ยุยงให้ศิษย์เกิดความมานะ บากบั่น หาความรู้ใส่ตัวจนเป็นผลสำเร็จ ครูคนใดมีปากน้อย ปากทื่อปล่อยลูกศิษย์ตามสบาย ไม่คอยแคะสะกิดสะเกา หรือทิ่มแทงเอาไว้บ้าง ครูคนนั้นลูกศิษย์อาจจะรักในระหว่างเรียน ว่าใจดี แต่เมื่อเขาเรียนจบไปแล้วคงจำได้ไม่แม่น และไม่เคารพนับถือ เท่าครูที่เคยทำให้เขาเกรงใจ และกลัว หรือแม้บางครั้งเกลียด อาจารย์ถือว่า "ครูดีตีเก่ง" น่าจะเป็นคติเหมาะสมสำหรับทุกคน "ครูแท้" ต้องทำให้ศิษย์เกิดความรู้ชนิดดี ชนิดถูกต้อง ครูต้องเป็นผู้มีพรหมวิหาร ๔ ให้ความรู้แก่ศิษย์อย่างสิ้นเชิงโดยไม่ปิดบัง และให้การสนับสนุนศิษย์โดยสมควรแก่กรณี

โดยปกติอาจารย์เป็นผู้มีสุขภาพดี แต่มีโรคประจำอยู่อย่างหนึ่ง คือ ความดันโลหิตค่อนข้างสูง ท่านมีวิธีออกกำลังกายเพื่อบำรุงสุขภาพอยู่เป็นประจำ บรรดาศิษย์ก็มีความเป็นห่วงในเรื่องนี้ ได้ขอให้ท่านเพลางานลง และพักผ่อนเสียบ้าง แต่ท่านก็คงทำงานต่อไปเช่นเดิม ท่านให้ตรวจร่างกายเป็นครั้งคราว รับยาตามความจำเป็น ทำสมาธิโดยสม่ำเสมอ แต่ท่านก็เห็นชีวิตเป็นอนิจจัง ท่านสนใจสุขภาพอนามัยของคนอื่น แต่เอาใจใส่ตนเองน้อยกว่า การทำงานอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาเกือบ ๖๐ ปี คงทำให้ร่างกายท่านล้า ท่านล้มป่วยลงด้วยเส้นเลือดแตกในสมอง หมดสติ ได้เข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลศิริราชได้รับการผ่าตัดโดยลูกศิษย์ ของท่านเอง ทุกคนเป็นห่วงให้ความดูแลท่านอย่างใกล้ชิดตลอดเวลา ทุกคนเป็นกำลังใจให้ อาการมีแต่ทรงกับทรุด และหลังจากเข้ารับการรักษาที่ศิริราชนาน ๑๙ วัน ท่านก็จากไปโดยสงบ เมื่อวันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๓๓ สิริรวมอายุได้ ๘๒ ปี ๓ เดือน ๑๗ วัน การจัดงานศพของท่านได้รับพระมหากรุณา รับไว้พระบรมราชานุเคราะห์

เมื่อบรรดาศิษย์จัดงานฉลองครบอายุครบ ๘๐ ปี อาจารย์หวังที่จะลงมือ "โครงการอนามัย" เป็นการกุศลใหญ่ยิ่งที่สุด โดยหวังว่าโครงการนี้จะส่งผลไปถึงประชาชนส่วนใหญ่ ท่านก็ได้เพียงเริ่มต้นไว้ ในวาระนั้น ด้วยความเป็นคนอารมณ์ขัน อาจารย์ได้ปรารภว่า ถ้ามีอายุครบ ๑๐๐ ปี จะมีใครช่วยจัดงานให้ อีกหรือเปล่า ท่านก็ไม่ต้องรอจนถึงวันนั้นอีกแล้ว คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ได้จัดให้มีการบรรยายระลึกถึง "งาน-ชีวิตจิตใจของท่านหมออวย" ในการประชุมใหญ่ทางวิชาการประจำปี ในเดือนมีนาคม พ.ศ. ๒๕๓๔ และใน พ.ศ. ๒๕๔๑ ซึ่งครบ ๙๐ ปี ของอาจารย์ กระทรวงศึกษาธิการ ต้นสังกัดแรกของอาจารย์ ก็จะจัดทำ "ประวัติครู" เผยแพร่เกียรติประวัติ และยกย่องเทิดทูนประกอบคุณงามความดีเป็นแบบอย่างสำหรับครูปัจจุบันได้ยึดถือปฏิบัติ

อาจารย์ได้ปรารภทำตัวให้สมชื่อ " อวย " ดังที่ท่านได้ประพันธ์โคลงสี่สุภาพเองว่า

อวย ทรัพย์จับจ่ายเกื้อ

กูลชน ยากแฮ

อวย นิวาสไว้คน

คฤห์ไร้

อวย สติแก่ผู้มล

โมหะ

อวย วิทย์ศิลปะให้

โลกรู้  เจริญศิลป์

ผู้เขียนประวัติ

ศาสตราจารย์แพทย์หญิง นันทา ติตถะสิริ, รองศาสตราจารย์นายแพทย์กรุงไกร เจนพานิชย์

ต้นฉบับบทความ จาก

ศาสตราจารย์นายแพทย์นรา แววศร

เอกสารอ้างอิง

๑. ประวัติข้าราชการ มหาวิทยาลัย

๒. หนังสือ อวยนิมิต ๑ ๖๐ (พ.ศ. ๒๕๑๑)

๓. หนังสือ อวยนิมิต ๒ ๖๑-๗๒ (พ.ศ. ๒๕๑๑-๒๕๓๓) โรงพิมพ์ไทยเขษม ถนนเฟื่องนคร กทม.

๔. หนังสือ อวยนิมิต ๓ ๗๓-๘๐ (พ.ศ. ๒๕๒๔-๒๕๓๐) ไทยมิตรการพิมพ์ ปทุมวัน กรุงเทพมหานคร.

ขอขอบคุณ เนริศา เอกปัชชา

ปี 2 โปรแกรม สุขศึกษา

มหาวิทยาลัยราชภัฎบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ซึ่งเป็นผู้พิมพ์ต้นฉบับ