ถาม

มิจฉาทิฏฐิ หมายความว่าอย่างไร

ตอบ

หมายความว่า มีความเห็นผิด มีความเข้าใจผิด

ถาม

มิจฉาทิฏฐินั้น เมื่อจะกล่าวโดยย่อๆ มีกี่ประการ ในที่นี้หมายเอามิจฉาทิฏฐิอะไร

ตอบ

มี ๓ ประการ คือ

๑. สักกายทิฏฐิ ๒๐ ยึดมั่นในขันธ์ ๕ ว่าเป็นตัวตน

๒. มิจฉาทิฏฐิ ๖๒ ที่แสดงไว้ในพรหมชาลสูตร แห่งสีลขันธวรรค

๓. นิยตมิจฉาทิฏฐิ ๒ ที่แสดงไว้ในสามัญญผลสูตรแห่งสีลขันธวรรค

สำหรับมิจฉาทิฏฐิที่กล่าวในมโนทุจติตนี้ มุ่งหมายเอา นิยตมิจฉาทิฏฐิ ๓ ที่สำเร็จเป็นกรรมบถเท่านั้น ส่วนมิจฉาทิฏฐิอื่นๆ นั้น เป็นเพียงทิฏฐิสามัญเท่านั้น

ถาม

นิยตมิจฉาทิฏฐิ ๓ นั้น คืออะไรบ้าง

ตอบ

นิยตมิจฉาทิฏฐิ ๓ นั้น คือ

๑. นัตถิกทิฏฐิ ความยินดีพอใจในความเห็นที่เข้าใจว่า การกระทำทั้งหลาย จะเป็นความดีก็ตาม ความชั่วก็ตาม ไม่มีผลสนองในอนาคต- ชาติ ปฏิเสธ เช่น กุศลเจนาในการให้ทานไม่มีผล การบูชา ต่างๆ ก็ไม่มีผล สุคติทุคติก็ไม่มี กรรมทั้งหลายไม่มีผล โลกนี้โลกหน้าไม่มี มารดาบิดาไม่มีคุณ เทวดา พรหม ไม่มี- ในโลกนี้ สมณพราหมณ์ที่สามัคคีปฏิบัติชอบไม่มีในโลกนี้ หรือโลกหน้า ผู้ตรัสรู้เองไม่มี ดังนี้เป็นต้น ทั้งนี้ก็เพราะ มีอุจเฉททิฏฐิ คือ ความเห็นว่า สัตว์ทั้งหลายตายแล้วสูญ ไม่มีการเกิดอีก ปฏิเสธทั้งผลปฏิเสธทั้งกรรมไปด้วย

๒. อเหตุกทิฏฐิ มีความยินดีพอใจในความเห็นที่เข้าใจว่า สัตว์ทั้งหลาย ที่ได้รับความเศร้าหมองเร่าร้อน หรือความสะดวกสบายก็ตาม ในปัจจุบันนี้ ไม่ได้อาศัยอะไรเป็นเหตุให้เกิดขึ้นเลย เป็นไป เองทั้งสิ้น สัตว์ทั้งหลายที่จะบริสุทธิ์ก็เป็นไปเอง ไม่ใช่เป็นไป ด้วยเหตุปัจจัย หรือเหตุปัจจัยไม่ได้ทำให้สัตว์ทั้งหลายบริสุทธิ์ มีความเห็นปฏิเสธเหตุของกรรม และมีความเห็นต่อไปว่า ผลของกรรมก็ย่อมไม่มีเหมือนกัน เป็นอันว่า ปฏิเสธ ทั้งเหตุทั้งผลไปด้วย

๓. อกริยทิฏฐิ ความยินดีพอใจในความเห็นที่เข้าใจว่า สัตว์ทั้งหลาย ทำดีก็ตาม ทำชั่วก็ตาม เป็นสักแต่ว่ากระทำ ไม่เป็นบุญ ไม่เป็นบาป จะทำเองก็ตาม ใช้ให้คนอื่นทำก็ตาม ไม่เป็นบุญ ไม่เป็นบาป กระทำร้ายผู้อื่น การลงโทษผู้อื่น ให้ได้รับความเดือดร้อน จะทำเองก็ตาม ใช้ให้คนอื่นทำ ก็ตาม ไม่ชื่อว่าทำบาป ตลอดจนการประพฤติ ผิดศีลทุกๆ ข้อ เห็นว่าไม่เป็นบาปทั้งนั้น เป็นอันว่า ปฏิเสธกรรมอันเป็นตัวเหตุ และปฏิเสธผลของกรรม ไปในตัวด้วย

ถาม

องค์ของมิจฉาทิฏฐิ มีเท่าไร อะไรบ้าง

ตอบ

มี ๒ ประการคือ

๑.

อตฺถวิปรีตตา

ตั้งมั่นอยู่ในอารมณ์ที่ผิด

๒.

ตถาภาวุปฏฺฐานํ

เชื่อและยินดีพอใจในอารมณ์นั้น

ถาม

มิจฉาทิฏฐิต่างๆ ดังที่กล่าวมาแล้วนั้น ให้โทษต่างกันอย่างไร

ตอบ

ให้โทษต่างกันคือ นัตถิกทิฏฐิ อเหตุกทิฏฐิ อกริยาทิฏฐิ ทั้ง ๓ นี้ อย่างใดอย่างหนึ่งเท่านั้นที่ครบองค์กรรมบถ เป็นอปายคมนียะ คือ เป็นชนกกรรมนำไปปฏิสนธิ ในอบายภูมิ ส่วนมิจฉาทิฏฐิอื่นๆ ไม่ครบองค์กรรมบถ ก็เป็นอกุศลทุจริต ให้ผลในปวัตติกาลได้

ถาม

มิจฉาทิฏฐิมีโทษมาก มีโทษน้อย เพราะเหตุไร

ตอบ

มีโทษมาก เพราะเหตุดังนี้

๑. เพราะอาเสวนะมาก

๒. เพราะมีความเห็นผิดดิ่ง

มีโทษน้อย เพราะเหตุดังนี้

๑. เพราะอาเสวนะน้อย

๒. เพราะมีความเห็นผิดไม่ดิ่ง